Sabri Beqiri: A është shndërruar presidentja Vjosa Osmani në një “shtrigë” në sytë e Albin Kurtit?

Këto ditë është bërë e arsyeshme pyetja; a po e shtyjnë sërish halabakët tanë politikë Kosovën në ditët më të rrezikshme politike, sikur jemi mësuar të shohim në vitet e fundit?

Më 4 mars duhet zgjedhur presidenti i ri, sepse më 4 prill përfundon mandati aktual. Këto nuk janë data teknike, por kufij të qartë: ose institucionet mbijetojnë, ose vendi shkon në zgjedhje të reja. Nuk ka hapësirë për lojëra, për heshtje të llogaritur apo për manovra që testojnë durimin e publikut. Çdo devijim nga përgjegjësia do të ketë autorë të identifikueshëm. Në këtë klimë tensioni, mund të lindë pyetja e pakëndshme: si ndodhi që presidentja aktuale Vjosa Osmani, dikur aleate e afërt e kryeministrit, sot duket se trajtohet si pengesë? Si u kthye partneriteti politik në një lojë të ftohtë ku njëra palë e sheh tjetrën si problem, jo si aset? A është bërë presidentja Osmani “shumë e pavarur” për shijen e pushtetit? A është shndërruar në figurën që duhet neutralizuar për t’i hapur rrugë një llogarie të brendshme? Presidentja gjatë mandatit të saj ka ndërtuar profil të fortë ndërkombëtar dhe gëzon besim të gjerë publik. Megjithatë, sinjalet e paqarta nga qeveria ( Albin Kurti) dhe nga Lëvizja Vetëvendosje krijojnë përshtypjen e një kalkulimi që nuk ka lidhje me interesin shtetëror. Nëse ky kalkulim është ndërtuar mbi frikën nga pavarësia e saj politike, atëherë vendi rrezikon të futet në krizë jo për shkak të rrethanave, por për shkak të një vendimi të qëllimshëm. Dhe kjo nuk është krizë, por është autogol politik. Aleatët ndërkombëtarë e shohin presidenten Vjosa Osmani si figurë të qëndrueshme dhe të besueshme. Zëvendësimi i saj pa arsye shtetërore do të interpretohej si tekë politike, si sinjal se Kosova është e gatshme të sakrifikojë stabilitetin institucional për të kënaqur kalkulimet e ditës. Në një moment kur vendi ka nevojë për koherencë dhe parashikueshmëri, krijimi i një vakumi në krye të shtetit do të ishte mesazhi më i keq i mundshëm: se institucionet nuk janë të mbrojtura nga tekat e pushtetit. Por goditja më e rëndë nuk vjen nga jashtë, por vjen nga brenda. Qytetarët janë të lodhur nga zgjedhjet e shpeshta dhe krizat e panevojshme. Presidentja perceptohet si figurë që ka ruajtur dinjitetin institucional dhe ka përfaqësuar vendin me seriozitet. Përjashtimi i saj nga gara do të shihej si prishje e paktit moral që solli në pushtet aleancën mes Albin Kurtit dhe Vjosa Osmanit. Votuesit e LVV-së do ta interpretonin këtë si tradhti politike, jo si vendim shtetëror. Dhe tradhtitë politike, nga përvojat e kaluara, nuk falen, por ndëshkohen në kuti të votimit. Nëse vendi shkon në zgjedhje për shkak të dështimit për të zgjedhur presidentin, përgjegjësia bie mbi shumicën, gjegjësisht mbi Kurtin. Kjo është aksioma e pushtetit: stabiliteti institucional është barrë e atyre që qeverisin. Çdo krizë e shkaktuar nga hezitimi apo nga kalkulimet e brendshme është krizë e shumicës dhe votuesit tashmë e dinë këtë. Në zgjedhjet e ardhshme, pyetja do të jetë e qartë dhe e thjeshtë: pse u fut vendi në krizë kur ekzistonte një zgjidhje e qartë? Nëse LVV do të propozonte një kandidat tjetër, krijohet përshtypja se po zëvendësohet një figurë e suksesshme me një profil më të kontrollueshëm politikisht. Kjo shihet si instrumentalizim i institucionit të presidentit. Nëse LVV nuk ofron asnjë kandidat dhe e lë procesin të dështojë, perceptimi është papërgjegjësi e pastër. Në të dyja rastet, kostoja politike është e lartë, e menjëhershme dhe e pashmangshme. Rikandidimi i presidentes aktuale nuk është çështje preferencash politike. Është testi i maturisë së institucioneve të vendit. A është politika e gatshme të vendosë interesin shtetëror mbi interesat partiake? A kupton shumica peshën e përgjegjësisë që mban? A është Kosova e aftë të shmangë një krizë që mund të parandalohet me një vendim të vetëm? Nëse ky test dështon, pasojat janë të qarta: pakënaqësi publike, humbje e besimit në institucione, zgjedhje të reja të imponuara dhe një goditje e rëndë për shumicën aktuale. Nëse testi kalohet, Kosova ruan stabilitetin dhe dërgon sinjalin se demokracia e saj funksionon. Dhe këtu qëndron thelbi: çështja nuk është nëse presidentja është “shtrigë” apo “engjëll” në sytë e dikujt. Çështja është kush po e shtyn Kosovën drejt krizës dhe me çfarë të drejte politike e morale. Në këtë pikë, heshtja nuk është neutralitet. Heshtja është zgjedhje. Dhe zgjedhjet kanë pasoja.