Ç’lloj droni iranian goditi Bashkimin Europian?

Shpërthimi në bazën britanike në Akrotiri më Qipro, vend i BE-së, e ka rikthyer në plan të parë kërcënimin e dronëve kamikaze. Shahed 136, një sistem me kosto të ulët por efektiv nga ana operative, po ndryshon ekuilibrin e fuqisë dhe po teston seriozisht aftësitë e mbrojtjes ajrore moderne.

HESA Shahed 136 është një mjet ajror pa pilot kamikaze i projektuar nga Irani, i quajtur zakonisht “municion i lëvizshëm” ose “dron sulmi me një drejtim”, domethënë një kombinim i një droni dhe një rakete sulmi të drejtuar. Ky dron ka karakteristika të forta që e lejojnë atë të jetë një armë me kosto efektive dhe kërcënuese nga ana operative në një luftë hibride moderne.

Shahed 136 ka një trup trekëndësh afërsisht 3.5 metra të gjatë dhe një hapje krahësh prej rreth 2.5 metrash, peshon rreth 200 kilogramë dhe zakonisht mban një kokë luftarake të instaluar prej afërsisht 40-50 kilogramësh në fund të trupit të tij. Sistemi i tij i navigimit bazohet në GNSS/GPS në kombinim me sisteme inerciale, duke lejuar planifikim kryesisht autonom të fluturimit drejt një objektivi të paracaktuar.

Për shkak të dizajnit të tij, ai konsiderohet më shumë si një municion njëpërdorimësh sesa një UAV me aftësi kthimi. Kur lëshohet nga transportues fiks ose celularë, Shahed 136 afrohet dhe përplaset me objektivin e tij, duke shkaktuar një shpërthim dhe shkatërrim të objekteve fikse, infrastrukturës ose instalimeve.

Pavarësisht sistemit relativisht të thjeshtë të navigimit, Shahed 136 është karakterizuar si i aftë të mbulojë distanca që në rezolucione arrijnë edhe 1,000 km. ose më shumë pa reagime, megjithëse ka ndryshime në vlera në varësi të burimit dhe modelit. Kjo e bën atë të aftë të godasë objektiva në zona larg bazave të lëshimit.

Avantazhi kryesor strategjik është se mund të lëshohet në tufa të mëdha: dhjetëra, madje qindra dronë mund të lëshohen njëkohësisht, duke ndihmuar në mbingarkesën e sistemeve anti-raketore dhe anti-ajrore të armikut, duke shterur municionet dhe burimet e mbrojtjes.

Kostoja e prodhimit të Shahed 136 është dukshëm më e ulët se sistemet e krahasueshme të raketave të udhëhequra nga sateliti ose UAV-të, duke u lejuar shteteve ose aktorëve jo-shtetërorë të prodhojnë ose sigurojnë numra të mëdhenj pa kosto astronomike.

Megjithëse i mungon një sistem i plotë sensorësh, aftësitë e tij të integruara GPS dhe INS i lejojnë asaj të lundrojë në destinacionin e tij me saktësi relative. Disa versione të mëvonshme që janë vënë në dispozicion përmbajnë minikompjuterë dhe kamera të vogla, duke rritur performancën e sistemit në botën reale në njohje dhe synim.

Shahed 136 mund të lëshohet nga rampa fikse, njësi të montuara në automjete ose edhe vende të përkohshme beteje. Ky fleksibilitet e bën të vështirë gjetjen dhe shkatërrimin e infrastrukturës së lëshimit përpara se të nisë një sulm i plotë.

Sipas raporteve fillestare dhe informacioneve të pakonfirmuara nga qarqet e sigurisë, sulmi në bazën ajrore të Akrotirit në Qipro u shkaktua nga një lloj krejt i ri i sistemit UAV “vetëvrasës” pa pilot, me Shahed 136 që është kandidati më i mundshëm. Ky fakt nënvizon se aftësitë operacionale të dronëve të tillë kanë shkuar përtej fushëveprimit të konflikteve rajonale dhe janë ekspozuar ndaj mjedisit më të gjerë gjeopolitik.

Dronët e këtij lloji shërbejnë për qëllimin e shkeljes së zonave të kontrollit të hapësirës ajrore dhe aksesit në sistemet e mbrojtjes nga raketat, duke u mundësuar grupeve të largëta ose aktorëve shtetërorë të godasin instalimet strategjike me kosto të ulët dhe intensitet të lartë suksesi.

Shahed 136 është një nga shembujt më karakteristikë të transformimit të luftës moderne drejt formave ku armët pa pilot me kosto të ulët dhe me rreze të gjatë veprimi mund të transformojnë planet operacionale dhe të vënë në provë edhe sistemet e përparuara të mbrojtjes.