Mungesa e karburanteve – priten shkurtimet dhe shtrenjtimet

Çmimi i karburantit për avionë (kerozina) është rritur me 122 përqind që nga fillimi i luftës me Iranin, sipas kompanisë konsulente Energex me seli në Londër. Së pari, probleme me furnizimin u raportuan në aeroportet aziatike, mdërkohë që ka vonesa të mëdha edhe në furnizimin me karburant në aeroportet në Itali.

Linja ajrore gjermane Lufthansa ka mbyllur biznesin e saj Cityline dhe ka tërhequr nga shërbimi avionë të vjetër, që kërkojnë shumë karburant. Arsyeja që përmendet është ksrburanti i shtrenjtë, por edhe grevat e stafit. Mediat gjermane spekulojnë me mundësinë e rritjes së çmimeve të fluturimeve, veçanërisht për fluturimet me distanca të gjata gjatë verës.

Deri më tani, gjysma e nevojave të Evropës për kerozinë vinin nga Lindja e Mesme. “Evropa është rajoni me varësinë më të lartë nga importet nga Lindja e Mesme”, shkruan Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA). Që nga fillimi i luftës me Iranin, më pak se gjysma e kësaj sasie ka mbërritur – që do të thotë se një e katërta e nevojave të Evropës nuk po plotësohen më në mënyrën e zakonshme. Arabia Saudite e ka ndërruar rrugën për transportin e naftës bruto që tani kalon nëpër portin e Yanbusë në Detin e Kuq, por ky është një biznes i pasigurt sepse Irani mund ta sulmojë Yanbunë.

Nevojat e ushtrisë

Por nuk është vetëm rrjedha e naftës bruto dhe kerozinës që po pengohet. Probleme ekzistojnë edhe në përpunimin, ruajtjen dhe shpërndarjen e karburantit të avionëve për fluturimet civile. “Autoritetet evropiane po i japin gjithnjë e më shumë përparësi furnizimit me karburant ushtrisë”, shkruan Energex, “gjë që e ndërlikon më tej situatën”.

“Sistemi i Tubacioneve të Evropës Qendrore” (CEPS) luan një rol kyç në shpërndarjen e kerozinës. Ai lidh portet detare me aeroportet dhe garnizonet ushtarake. CEPS është një strukturë ushtarake e NATO-s. Aeroportet në Frankfurt, Amsterdam, Cyrih, Bruksel dhe Luksemburg janë të lidhura me sistemin.

Në luftën aktuale me Iranin, Forcat Ajrore Amerikane gjithashtu duhet të mendojnë se nga do të marrin karburant. “Përdorimi i CEPS do të rritet për të furnizuar aeroportet amerikane në Gjermani”, paralajmëron Energex dhe kujton se gjatë luftës në Kosovë në vitin 1999, CEPS u mbyll përkohësisht për përdorim civil.

Aeroporti i Frankfurtit nuk varet tërësisht nga CEPS. Përveç kësaj, ekziston një tubacion civil që shkon në portin e Roterdamit, i cili mbush rezervuarët, nga ku një tubacion i veçantë çon në aeroportin aty pranë. Por pavarësisht nëse është një tubacion civil apo ushtarak – porti i madh evropian i Roterdamit tani po merr shumë pak karburant.

Kush tjetër mund të furnizojë?

Në parim, ekzistojnë alternativa ndaj furnizuesve të Lindjes së Mesme, por nuk është gjithmonë e lehtë të kalosh tek ata. Rafineritë në Azi përdorin naftë ruse, por aktualisht janë nën bojkot për shkak të luftës në Ukrainë. Të tjerët po paguajnë një çmim të lartë për situatën në treg. Kjo ka çuar në një bum të vërtetë për kompanitë e naftës në Nigeri dhe SHBA. Por këto janë kapacitete të vogla dhe këto burime nuk mund të kompensojnë ndërprerjen e naftës nga Lindja e Mesme.

Ministrja gjermane e Ekonomisë Katherina Reiche dhe politikanë të tjerë evropianë po përpiqen të qetësojnë situatën. Evropa, thonë ata, nuk varet nga importet e kerozinës së përpunuar, sepse ka rafineri që mund të prodhojnë karburant për avionë nga nafta bruto. Por pas rënies së kërkesës gjatë pandemisë së koronavirusit dhe përpjekjeve për të përdorur më shumë energji të gjelbër, kapacitetet e rafinimit janë zvogëluar. Energex njoftoi se Evropa tani po prodhon një të katërtën më pak kerozinë sesa para pandemisë.

Përveç kësaj, ka mungesë të naftës bruto. Në fund të fundit, jo të gjitha rafineritë janë teknikisht të afta për këtë prodhim kompleks. Ato që munden tashmë po operojnë me kapacitet të plotë dhe po bëjnë fitime të mëdha.

Nuk ka alternativë ndaj karburantitpër avionë nga nafta. Përpjekjet për të prodhuar artificialisht kerozinë duke përdorur energji të gjelbër deri më tani kanë funksionuar vetëm në impiante të vogla pilot, duke prodhuar disa mijëra ton në vit. Për shkak të konsumit të madh të energjisë elektrike, një ton i tillë karburanti është ende rreth 1,000 dollarë më i shtrenjtë se vajguri fosil.

Sipas Energex, rezervat totale në Gjermani janë të mjaftueshme për gjashtë javë të nevojave. Furnizuesi i karburantit në Aeroportin e Frankfurtit thotë se mund të ruajë një maksimum prej 186 milionë litrash. Konsumi ditor i aeroportit është 15 milionë litra. Agjencia e energjisë IEA pret një rritje të lehtë të kërkesës globale, ndërsa Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës (OPEC) parashikon një rritje shumë më të lartë të kërkesës për karburant avionësh.

Më pak fluturime për më shumë para

Lufta në Ukrainë, dhe tani lufta me Iranin, e kanë bërë tashmë udhëtimin ajror më të shtrenjtë. Aeroplanët po detyrohen të bëjnë devijime. Për shkak të kohëzgjatjeve më të gjata të fluturimit dhe mbërritjeve të pafavorshme, ekipet dhe avionët nuk mund të vendosen më aq me efikasitet sa më parë. Këta faktorë, të cilët tashmë rrisin kostot, tani u bashkohen nga rritja e çmimeve të karburantit. Deri më tani, ato përbënin 20 deri në 30 përqind të kostove operative të linjave ajrore. Me rritjen e çmimit në më shumë se 1,800 dollarë për ton – më shumë se dyfishi – do të ndryshojnë edhe llogaritjet e çmimeve.

Linjat ajrore tani po i drejtohen politikës për lehtësim për shkak të çmimeve të larta të karburantit. Shoqata e Industrisë Gjermane të Transportit Ajror (BDL), për shembull, propozon pezullimin e përkohshëm të sistemit të tregtimit të emetimeve për trafikun ajror në BE, si dhe taksat ajrore.

“Konflikti në Lindjen e Mesme ka ndikimin më të madh në trafikun ajror ndërkombëtar, evropian dhe kombëtar që nga pandemia e koronavirusit”, paralajmëroi Shoqata.

Lufthansa dhe Eurowings kanë anuluar tashmë disa fluturime. Nga fundi i majit pritet të shkurtohen rreth 20.000 fluturime vetëm nga Lufthansa. Nëse Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur, fluturimet mund të shkurtohen edhe më shumë, ndërsa biletat mund të bëhen edhe më të shtrenjta. Komisioni Evropian ka parashikuar të ndërmarrë masa të posaçme.