Kriza e zgjedhjes së presidentit: kalkulimet politike dhe frika nga përgjegjësia

Dështimi i zgjedhjes së presidentit të ri në Parlamentin e Kosovës nuk është thjesht një problem procedural. Ai është simptomë e një krize më të thellë politike, ku kalkulimet partiake po vendosen mbi funksionimin normal të institucioneve. Në këtë situatë është e vështirë të vendoset barazi përgjegjësie mes presidentes aktuale Vjosa Osmani dhe kryeministrit Albin Kurti apo partisë së tij, Lëvizja Vetëvendosje. Arsyeja është e qartë: përgjegjësia kryesore politike për funksionimin e institucioneve bie mbi partinë që ka shumicën parlamentare dhe udhëheq qeverinë.

Paradoksi i situatës aktuale është se LVV arriti një mbështetje të madhe elektorale, por sot duket e pasigurt se si ta përdorë këtë pushtet. Fitorja e saj në zgjedhje u ndërtua mbi një narrativë të fuqishme kundër elitave të vjetra politike dhe mbi një mobilizim të jashtëzakonshëm në rrjetet sociale dhe mediat elektronike.

Megjithatë, qeverisja kërkon më shumë sesa mobilizim elektoral. Ajo kërkon vendime të vështira dhe përgjegjësi politike. Sot duket se pikërisht nga kjo përgjegjësi po përpiqet të shmanget lidershipi i LVV-së.

Një nga arsyet kryesore që përmendet në analizat politike është frika politike nga implementimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Ky është një obligim që rrjedh nga procesi i dialogut mes Kosovës dhe Serbisë dhe që është rikthyer fuqishëm në agjendë pas marrëveshjeve të arritura në Ohër, në kuadër të procesit të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian.

Për një parti që ka ndërtuar identitetin politik mbi kundërshtimin e këtij mekanizmi, implementimi i tij do të kishte një kosto të madhe politike.

Prandaj, në qarqe politike po qarkullon një hipotezë serioze: se LVV mund të preferojë zgjedhje të reja dhe një qeveri të ardhshme koalicioni. Në një konfigurim të tillë, përgjegjësia për vendimet e vështira do të ndahej mes disa partive.

Me fjalë të tjera, një pjesë e klasës politike mund të jetë duke kërkuar të ndajë përgjegjësinë për vendime që më parë i ka refuzuar kategorikisht.

Një dimension tjetër i krizës është marrëdhënia mes Albin Kurtit dhe Vjosa Osmanit. Bashkëpunimi i tyre dikur u paraqit si një projekt i ri politik për Kosovën, por sot duket se ai është dobësuar ndjeshëm.

Nëse Osmani zgjidhet për një mandat të dytë presidencial, ajo fiton një autonomi shumë më të madhe politike. Një presidente e pavarur mund të marrë vendime që i shërbejnë interesit të shtetit, por jo domosdoshmërisht interesave taktike të një partie të vetme.

Kjo perspektivë nuk është domosdoshmërisht e rehatshme për një parti që është mësuar të kontrollojë fort narrativën politike.

Sipas Kushtetuta e Kosovës, procedura për zgjedhjen e presidentit është e përcaktuar qartë. Nëse procesi dështon, hapet rruga për shpërndarjen e parlamentit dhe zgjedhje të reja.

Në këtë kontekst një rol vendimtar mund ta ketë Gjykata Kushtetuese e Kosovës. Por çdo interpretim i saj që perceptohet si politik do të rrezikonte seriozisht besimin në institucionet e shtetit.

Kosova ka vuajtur shpesh nga përdorimi selektiv i institucioneve për qëllime politike. Një përsëritje e kësaj praktike do ta thellonte edhe më shumë krizën.

Një cikël i ri zgjedhor do të krijonte mundësi për ripozicionim të opozitës: Lidhja Demokratike e Kosovës, Partia Demokratike e Kosovës dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës.

Megjithatë, edhe këto parti përballen me probleme serioze.

LDK mbetet potencialisht forca me hapësirën më të madhe për rritje, por ajo vazhdon të pengohet nga një krizë lidershipi. Pas disa humbjeve radhazi, mungesa e reformës së brendshme dhe dominimi i interesave personale mbi ato politike e kanë dobësuar ndjeshëm këtë parti.

PDK dhe AAK kanë një bazë relativisht stabile votuesish, por edhe një tavan të dukshëm elektoral që e bën të vështirë zgjerimin e ndikimit të tyre.

Një element që shpesh injorohet në analizat politike është roli i diasporës. Në zgjedhjet e fundit ajo mobilizoi një mbështetje të madhe për projektin politik Kurti–Osmani.

Sot, një pjesë e diasporës ndjehet e zhgënjyer. Shpresa se ky bashkëpunim do të sillte stabilitet institucional dhe një drejtim të qartë politik për Kosovën duket se është zbehur.

Perceptimi që po krijohet është se lufta për pushtet dhe kalkulimet personale po e zëvendësojnë vizionin strategjik për shtetin.

Është e pamundur të analizohet kjo krizë pa përmendur faktin se Vjosa Osmani ka qenë ndër figurat më të votuara në historinë politike të Kosovës. Mbështetja që ajo mori në zgjedhje nuk ishte vetëm partiake; ajo ishte edhe personale.

Për shumë votues, veçanërisht në diasporë, Osmani përfaqësonte një figurë të re politike – më të pavarur nga strukturat tradicionale partiake.

Por pikërisht kjo pavarësi sot mund të jetë arsyeja pse një mandat i dytë i saj nuk shihet me entuziazëm nga disa qarqe të pushtetit.

Një presidente që nuk kontrollohet lehtë nga një parti mund të bëhet faktor i rëndësishëm institucional. Dhe kjo nuk është gjithmonë e rehatshme për pushtetin ekzekutiv.

Kriza aktuale nuk është vetëm për zgjedhjen e një presidenti. Ajo është një test për maturinë e klasës politike në Kosovë.

Nëse partitë vazhdojnë të përdorin institucionet si instrumente taktike për përfitime afatshkurtra politike, dëmi nuk do të jetë vetëm institucional. Ai do të jetë edhe në besimin e qytetarëve tek vetë demokracia.

Në fund, zgjedhjet mund të ndryshojnë përbërjen e parlamentit. Por nëse kultura politike nuk ndryshon, krizat e tilla do të përsëriten.