Armët që siguroi Serbia në fshehtësi

A po hyn Ballkani Perëndimor në një garë armatimi dhe sa reale janë paralajmërimet për rritje të kapaciteteve ushtarake? Kjo ishte tema e emisionit Ura të Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë. Analistët e sigurisë, Nikolla Lluniq dhe Igor Tabak, diskutuan deklaratat e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, modernizimin ushtarak të Kroacisë në kuadër të NATO-s, burimet e furnizimit me armë, si dhe armatimin që Serbia pranoi se e ka blerë në fshehtësi.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, deklaroi së voni se Serbia, brenda një viti e gjysmë, synon t’i dyfishojë kapacitetet e saj ushtarake. Por, sipas ekspertëve të sigurisë, kjo është më shumë një deklaratë politike, sesa një plan i realizueshëm.

Nikolla Lluniq, analist i sigurisë nga Beogradi, vlerëson se një objektiv i tillë është jorealist.

“Serbia tashmë ndan rreth 2.5 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për ushtrinë dhe vështirë se mund të shkojë përtej. Në fakt, pavarësisht investimeve të mëdha, fuqia reale ushtarake e vendeve të rajonit është në rënie”, thotë Lluniq për programin Ura të Radios Evropa e Lirë.

Serbia, prej vitesh, ndjek atë që autoritetet e quajnë një qasje “multivektoriale” në blerjen e armëve – nga Rusia dhe Kina, por edhe nga Perëndimi, veçanërisht Franca.

Edhe pse kjo i jep Beogradit fleksibilitet politik, ekspertët paralajmërojnë për probleme serioze teknike dhe logjistike.

“Përzierja e teknologjive lindore dhe perëndimore e bën mirëmbajtjen e sistemeve jashtëzakonisht të kushtueshme. Shembulli i Ukrainës tregon se kjo mund të jetë edhe kundërproduktive”, vlerëson Lluniq.

Vuçiq pranoi se një pjesë e armatimit është blerë në mënyrë të fshehtë.

Publiku, sipas Lluniqit, i pa disa prej këtyre sistemeve vetëm gjatë paradës ushtarake në Beograd, shtatorin e kaluar.

“Bëhet fjalë për sisteme ruse për luftë elektronike, si ‘Krasuha’ dhe ‘Moskva’, të cilat, me gjasë, kanë mbërritur përmes rrugëve ajrore, por jo drejtpërdrejt nga Rusia. Po ashtu, janë blerë edhe sisteme të sofistikuara nga Izraeli, për të cilat publiku është informuar vetëm pak ditë para paradës”, thotë ai.

Lluniq shton se bashkëpunimi ushtarak me Izraelin është intensifikuar ndjeshëm, përfshirë importin dhe eksportin e armëve – çka potencialisht mund të reflektohet edhe në politikën e jashtme të Serbisë.

Marrëveshjet ushtarake dhe dilema e aleancave

Nënshkrimi i Deklaratës së bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes mes Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë, në mars të vitit 2025, si dhe marrëveshja e mëvonshme e Serbisë për bashkëpunim ushtarak me Hungarinë, hapën debat nëse Ballkani po hyn në një fazë të re të blloqeve ushtarake.

Ekspertët, megjithatë, janë skeptikë. Lluniq thotë se këto dokumente nuk përbëjnë aleanca reale.

“Në deklaratën mes Prishtinës, Tiranës dhe Shqipërisë thuhet qartë se nuk krijohen detyrime të reja ndërkombëtare ose ndërqeveritare midis shteteve nënshkruese. Ajo, po ashtu, nuk i ndikon detyrimet ekzistuese me vendet e tjera. Këto janë më shumë dokumente për përdorim të brendshëm politik, për të konsoliduar elektoratin”, vlerëson ai.

Igor Tabak, analist ushtarak në portalin “Mbrojtja dhe Siguria” nga Zagrebi, thotë se bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes mes fqinjëve është praktikë normale.

Më shumë shqetësuese, sipas tij, është mungesa e zbatimit të marrëveshjeve ekzistuese sesa nënshkrimi i të rejave.

“Fakti që marrëveshja e Kroacisë me Serbinë nuk zbatohet, është ndoshta një burim më i madh shqetësimi sesa fakti që Kroacia ka nënshkruar marrëveshje të tilla me pothuajse çdo vend tjetër në fqinjësi”, thotë Tabak për Radion Evropa e Lirë.

“… sepse Kroacia përpiqet të jetë konstruktive. Kroacia e ka njohur Kosovën si shtet sovran dhe të pavarur dhe është e lumtur që të ndihmojë në stabilizimin e sigurisë së këtij rajoni, i cili ka parë shumë probleme në dekadat e fundit”, shton analisti kroat.

Ndryshe nga Serbia, Kroacia, si vend anëtar, vepron brenda kornizës së NATO-s, e cila nën presionin e SHBA-së ka vendosur të rrisë ndjeshëm buxhetet për mbrojtje.

Fillimisht, objektiv ishte 2 për qind e PBB-së, ndërsa më pas 3.5 për qind për mbrojtje të drejtpërdrejtë.

E, në disa raste, shpenzimet e përgjithshme të sigurisë mund të arrijnë deri në 5 për qind.

Sipas Tabakut, kjo nuk ka të bëjë me një garë armatimi në Ballkan, por me një orientim të përgjithshëm të aleancës euroatlantike.

“Të gjitha udhëheqjet politike të vendeve të NATO-s kanë rënë dakord. Ky është një proces i ngadalshëm, por tashmë ka nisur dhe nuk ka kthim pas”, thekson ai.

Tabak shton se Kroacia, prej gati dy dekadash, është e orientuar pothuajse tërësisht drejt pajisjeve perëndimore dhe standardeve të NATO-s dhe kjo, sipas tij, ul ndjeshëm kostot logjistike, të cilat përbëjnë pjesën më të shtrenjtë të çdo sistemi ushtarak.

Vuçiq e pa Deklaratën për Bashkëpunim Ushtarak midis Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës si kërcënim të drejtpërdrejtë për Serbinë dhe e përsëriti këtë disa herë.

I pyetur nëse ky bashkëpunim mund ta kërcënojë Serbinë, Tabak thotë:

“Kroacia bashkëpunon çdo ditë me Shqipërinë brenda kuadrit të NATO-s, si dhe me Hungarinë, Rumaninë, Bullgarinë, Greqinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi. Ky është një kuadër, në të cilin Serbia ka vendosur të mos marrë pjesë”.

“Është shumë e çuditshme për ne t’i dëgjojmë të gjitha këto gjëra dhe t’i krahasojmë ato me përvojat tona të përditshme të funksionimit brenda kornizave të partneritetit”, shton Tabak.

Për Lluniqin, elita serbe nganjëherë humbet në të kaluarën, “në ndonjë histori të papërfunduar dhe, pastaj, bazuar në emocione, bën deklarata që nuk korrespondojnë me realitetin”.

Rikthimi i shërbimit ushtarak

Kroacia vendosi në fund të vitit të kaluar rikthimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak – një vendim që u arsyetua me zhvillimet në Ukrainë, mungesën e personelit dhe debatet brenda Bashkimit Evropian për sigurinë.

Por, Tabak e quan këtë model të tejkaluar.

“Shërbimi i detyrueshëm është një sistem i vjetruar, problemet e të cilit do të shfaqen sërish, ashtu si para vitit 2007”, thotë ai.

Në Serbi, rikthimi i shërbimit ushtarak përmendet shpesh nga politika, por Lluniq dyshon se kjo do të ndodhë para zgjedhjeve të parakohshme, që paralajmërohen për fundin e këtij viti.

“Unë nuk besoj se Qeveria do ta prezantojë shërbimin e detyrueshëm ushtarak para zgjedhjeve, sepse kjo do të gjeneronte rebelim edhe më të madh te njerëzit, veçanërisht te të rinjtë. Kur e mbështesin futjen e shërbimit të detyrueshëm ushtarak, politikanët shumë shpesh përdorin argumentin e edukimit të të rinjve. Do të jem i qartë – stërvitja ushtarake nuk ka qenë kurrë edukim. Gjithmonë ka qenë stërvitje dhe trajnim që nuk kishte absolutisht asnjë lidhje me edukimin”, thotë Lluniq.

E, kur bëhet fjalë për kontekstin profesional, në 75 ditët sa do të zgjaste shërbimi i detyrueshëm ushtarak në Serbi – 60 ditë stërvitje dhe 15 ditë ushtrime ushtarake – Lluniq thotë se mund të kryhen vetëm stërvitje të përgjithshme ushtarake, pa asnjë mundësi që rekrutët të trajnohen për ndonjë aftësi të specializuar.

Sipas ekspertëve, rivalitet i vërtetë ushtarak mes Serbisë dhe Kroacisë nuk ekziston.

Kroacia është e lidhur ngushtë me NATO-n dhe BE-në, ndërsa Serbia ka zgjedhur një neutralitet ushtarak që, sipas Lluniqit, është gjithnjë e më i paqëndrueshëm.

“Neutraliteti virtual në këto rrethana mund të bëhet rrezik ekzistencial. Serbia duhet të qartësojë orientimin e saj dhe të normalizojë marrëdhëniet me Kosovën – kjo është e rëndësishme edhe për BE-në”, përfundon Lluniq. /REL