.
×

OPINIONE

Llazar Syziu: Historia dhe utopia e shqiptarëve…!

Të informohesh mbi Ballkanin, do të thotë të informohesh edhe me raportet e tij me shqiptarët. Hendeku midis  natyrës dhe kulturës e vë në siklet këtë të fundit. Kultura shqiptare është e vetëdijshme për këtë shqetësim  dhe shfaq prirjen shpëtimtare për ta zbuluar natyrën e vërtetë të dukurive natyrore dhe shoqërore. Qytetërimi  ynë zhvillohet brenda një sistemi vlerash të mbarsur me kontradikta. Lirisë në kuptimin demokratik të fjalës i  kundërvihen liritë e grupimeve, “e drejta antike”, që mbron pabarazitë shoqërore të shtresëzuara nga shekujt.  Nuk është natyra njerëzore universale, por realiteti historik, ai që vendos për vlerën dhe të drejtat e një  njeriu.Zgjidhja e prolemeve zakonisht realizohet përmes raportit të tendosur midis ekzistencës dhe rregullit,  mes vlerës dhe jetës.  Gadishulli Ballkanik dikur quhej Gadishulli Ilirik.   “Lumi ka shumë emra. Pranë popujve të ndryshëm, Danubi dhe Istro tregonin rrjedhën e sipërme dhe atë të  poshtëme, por nganjëherë edhe rrjedhën e tërë. Plini, Straboni e Ptolemeu pyesnin se ku mbaronte njeri, e ku  fillonte tjetri, ndoshta në Iliri, apo te Portat e Hekurta” ( Claudio Magris tek libri “Danub” ). Pra kufiri më i afërt  i Danubit me trevat shqiptare do të ishte vendi ku degëzohet lumi Sava, pranë Beogradit, kryeqytetit të Serbisë.  Kufiri më i largët i Ilirisë ndoshta edhe më tej. Kufijtë verior më të gjerë të termit arkeologjik “Iliri” dhe trojet e  këtij populli që quhej Ilir, duhet të kenë qenë përtej Danuit. Sa për kufijtë jugor nuk ka hezitime. Bota Helene  më herët dhe Bota Romake më vonë i ka patur ndërveprimet të fuqishme me Enciklopedine Ilire. Pa  paragjykuar civilizimin apo barbarinë në dyndjet sllave, fakt është që bëhet fjalë për një popullsi, e cila  zhvendosej me periudha, duke konsumuar trojet e gjera të Ilirisë. Gjurmët e dikurshme trgojnë se nënshtrimi  këtij kombi pjesërisht, në kohë dhe në treva të banueshme, ka lehtësuar mbijetesën e tij deri në ditët e sotme.  Lufta e periudhave të tilla, zakonisht ka patur moton: “Fitimtari…, gjithshka”. Njihen popuj historikë, që për  arsye të qëndresës së papërkulur, kanë humbur territoret e banuara prej tyre, në rastin më të keq janë  eleminuar edhe fizikisht, duke u kthyer sot në terma të thjeshtë historik. Karakteristikë e dyndjeve sllave nuk ka  qenë përparimi masiv në periudha të shkurtëra kohore, por konsumi pak nga pak i këtyre trojeve, duke  keqtrajtuar banorët kufitar të trevave ilire. Për vet hapësirën e madhe dhe primitivitetin e sistemit të  transportit, duhet të pranojmë një homogjenizim të dobët të fiseve që përfshiheshin në këto troje.   Çfarë kërkojnë shqiptarët sot? Ilirinë! Këtë term arkeologjik! Po, mundet. Ky realitet mebtjesh mijëra vjeçare  shërben për të zbuluar vetveten çdo shqiptar, që zotëron elementët më pozitiv të nocioneve kulturore të  sotme. Sipërfaqja mjaft e madhe e Ilirisë nga njera anë dhe format ekzistuese të menaxhimit shoqëror, na  tregojnë se nuk mund të përcaktohen saktë kufijtë e saj. Pra shqiptarët nuk kërkojnë kufijtë e Ilirisë, por  shenjat dalluese të civilizimit, të realizuara në vedbanimet e njohura të saj. Intuita e tyre kërkon vetveten dhe …